Rozlewy olejowe w transporcie morskim a środowisko.

Autor: Jolanta Lewińska

Wyciek ropy naftowej jest uwolnieniem płynnego węglowodoru naftowego do środowiska. W artykule mowa zwłaszcza o wycieku do ekosystemu morskiego, w wyniku działalności człowieka. Termin ten jest zwykle używany w odniesieniu do morskich wycieków ropy naftowej, gdzie ropa jest uwalniana do oceanu lub wód przybrzeżnych. Wycieki również mogą wynikać z uwolnienia ropy naftowej z tankowców, platform morskich, platform wiertniczych i odwiertów, a także z wycieków rafinowanych produktów naftowych. Problem rozlewów olejowych jest ściśle związany ze wzmożoną aktywnością transportu morskiego. Poniżej znajdziesz garść danych, które pomogą zrozumieć skalę problemu. Transport morski jest podstawą międzynarodowego handlu, obsługuje ponad 80 proc. światowego handlu towarami. Tylko do 2007 roku, flota światowa przetransportowała towary o masie ponad 8,02 mld ton. Obecnie jest to aż 11 mld ton towarów.

W trosce o środowisko i utrzymanie porządku w ekosystemie morskim, powołano wiele konwencji i przepisów regulujących zrzut niebezpiecznych odpadów do morza. Jedną z nich jest konwencja Safety of Life at Sea, konwencja Marpol oraz konwencja helsińska. Każdy z wymienionych dokumentów znajduje zastosowanie w nieco innym obszarze. Konwencja Solas to międzynarodowa konwencja o bezpieczeństwie życia na morzu. Zawiera między innymi zbiór wymagań technicznych jakie musi spełniać statek, aby nie dochodziło do wypadków morskich, a co za tym idzie zanieczyszczeń środowiska morskiego.

Konwencja Marpol to międzynarodowa konwencja o zapobieganiu zanieczyszczaniu morza przez statki. Określa zasady i zawiera procedury postępowania w przypadku rozlewu olejowego. Opisuje dozwolony sposób wypompowania wody zanieczyszczonej substancjami ropopochodnymi. Określa również Obszary specjalne – szczególnie zagrożone ze względu na wrażliwość ekologiczną lub natężenie ruchu statków. Niestety jednym z takich akwenów jest Morze Bałtyckie, aby szczególnie zadbać o te wody stworzono konwencję helsińską, która zajmuje się ochroną środowiska morskiego obszaru Morza Bałtyckiego. Została podpisana przez wszystkie państwa basenu Morza Bałtyckiego oraz Komisję Europejską. W tym fragmencie znajdziesz informacje o substancjach, które mają szczególnie szkodliwy wpływ na wody morskie, są to także produkty ropopochodne tj.:

benzyny,
nafty,
oleje napędowe,
oleje opałowe, smarowe ciężkie i lekkie,
parafiny i asfalty.

Zanim przejdziemy do omawiania konkretnych wypadków morskich, przyczyn i skutków rozlewów olejowych chciałabym przekazać Wam fragment swojej wiedzy o właściwościach ropy naftowej.

Ropa jest substancją oleistą o ciekłym stanie skupienia
Jest również substancją palną i nie rozpuszczalną w wodzie
Gęstość jest znacznie mniejsza niż gęstość wody morskiej, wynosi ok 0,8 g/cm3 natomiast woda morska około 1,025 w zależności od zasolenia.

Przyczyny rozlewów olejowych są naprawdę rozmaite. Zaczynając od osiadania statków na mieliźnie, uszkodzenia maszyn i urządzeń statkowych po kolizje statków oraz łamanie przepisów odnośnie gospodarowania odpadami i ich utylizacją. Ciekawym i jednocześnie bardzo niepokojącym faktem jest, że tylko wielkie rozlewy olejowe, będące na ogół następstwem katastrof zbiornikowców, wprowadzają do oceanu światowego rocznie od 4% do 5% globalnej ilości związków ropopochodnych. Drobne rozlewy są pomijane, nieklasyfikowane, dlatego tak ważne jest, aby każdy z nas wyrażał indywidualną troskę o środowisko wodne.

Powiedzieliśmy sobie o kilku technicznych i teoretycznych sprawach. Zobaczmy, jak wygląda to w praktyce. Jednym z najbardziej tragicznych wypadków jest katastrofa z udziałem statku Wakashio z 25 lipca 2020. Do rozlewu olejowego doszło w skutek wejścia na mieliznę. Statek uderzył w rafę koralową. Do oceanu wyciekło wówczas 1000 ton ropy zanieczyszczając obszar 26 km2. Straty dla środowiska nie zostały jeszcze dokładnie oszacowane. Wiadomo jednak, że rozlew stworzył potężne zagrożenie dla całego ekosystemu i gospodarki. Zostało zniszczone około 50% rafy koralowej tego obszaru. Ropa pokryła plaże na długości kilkudziesięciu km. Niestety metale, takie jak rtęć i arsen zawarte w ropie naftowej, mogą szkodzić zarówno dzikim zwierzętom, jak i ludziom. Ponadto zaobserwowano, że na brzeg morze wyrzuciło dziesiątki martwych delfinów.

Największy rozlew olejowy w historii nastąpił w wyniku wybuchu podczas prac wydobywczych na platformie wiertniczej Deep Horyzont w Zatoce Meksykańskiej. Rozlew objął obszar 18000 tys. km2, zginęło 11 osób, setki, jeśli nie tysiące zwierząt. Zdarzenie zostało określone jako największa w historii katastrofa ekologiczna. Po zdarzeniu naukowcy znaleźli 290 martwych dorosłych osobników delfinów oraz zanotowano liczne poronienia, a zjawisko to okazało się być ok. 10 razy częstsze niż przed katastrofą. Aż 88 procent z około 360 młodych lub martwo urodzonych delfinów w obszarze wycieku miało nieprawidłowe lub niedostatecznie rozwinięte płuca. Niestety środki pomagające pozbyć się ropy z ekosystemu nie są bez wpływu na środowisko naturalne. Środki dyspergujące zabiły część mikroskopijnego planktonu i zakłóciły łańcuch pokarmowy. Co więcej naukowcy zajmujący się oceną sytuacji najbardziej obawiali się, że „Ropa wydobywająca się ze studni zawierała około 40% wagowo metanu, w porównaniu z około 5% występującymi w typowych złożach ropy. Metan może potencjalnie udusić życie morskie i stworzyć martwe strefy, w których brakuje tlenu.” Oceanograf – John Kessler. Znaleziono wiele martwych żółwi, a z powodu skażenia wód, do tej pory zamknięto już pięć stanowisk połowu ostryg tylko w Missisipi. To jedynie kilka przykładów, w artykule nie jesteśmy w stanie wymienić wszystkich skutków rozlewu.

Sytuacja na morzu Bałtyckim również jest bardzo niepokojąca Od 1960 roku na Morzu Bałtyckim z powodu transportu morskiego, miało miejsce ponad 40 poważnych rozlewów olejowych, w wyniku których jednorazowo do morza przedostało się ok. 100 ton związków ropopochodnych. Efektem było zanieczyszczenie wód, plaż oraz śmierć ptaków morskich.

Przeciętnie na obszarze Morza Bałtyckiego zdarzają się trzy poważne rozlewy olejowe rocznie, po 225 ton każdy, a ze względu na specyfikę Morza Bałtyckiego, wycieki substancji chemicznych powodują dużo bardziej dokuczliwe dla środowiska skutki niż wyciek takiej samej ilości substancji na morzu otwartym.

Jednym zeznanych mi poważnych zdarzeń na morzu bałtyckim jest Kolizja MV Balitic Carrier i MV Tern w 2001. Około 2700 ton ropy zostało utracone z ładunku BALTIC CARRIER. Rozlana ropa została wyrzucona w kierunku Danii przez prądy wiatrowe. Tego samego dnia zaczęła wypływać na brzeg. Dotknięte linie brzegowe to głównie piaszczyste plaże, chociaż kilka obszarów bagiennych zostało także silnie zaolejonych wzdłuż linii wodnej. Wiele skutków rozlewu zostało zatajone, oficjalnie zgłoszono ponad dwa tysiące ofiar śmiertelnych ptaków.

Obecnie znane są poniższe metody usuwania rozlewów:

Spalanie ropy na powierzchni morza
Zatapianie produktów naftowych
Sorbowanie produktu naftowego (nasypuje się materiał pochłaniający, nasiąka on olejem, po czym zbiera się całość)
Dyspergowanie oleju (polega to na rozbijaniu cząsteczek w celu lepszego przyswojenia przez środowisko)
Zbieranie oleju

Niestety żadna z metod nie pozwala na całkowite oczyszczenie akwenów objętych rozlewem a co więcej nie jest neutralna dla ekosystemów.

Podsumowując. skutki obecności substancji ropopochodnych to m.in. naruszenie równowagi w wymianie energii, pary wodnej i gazów pomiędzy hydrosferą i atmosferą.

Najbardziej istotnymi zagrożeniami dla środowiska są:

modyfikacja pola światła w morzu,
toksyczne oddziaływanie na organizmy żywe.
zmniejszenie głębokości strefy eufotycznej;
tworzenie się w wyniku reakcji chemicznych różnego typu związków toksycznych, charakteryzujących się często bardzo dużą rozpuszczalnością w wodzie;
zaburzenie składu hydrosfery poprzez wiązanie tlenu i jonów niezbędnych do życia, a wydzielanie lotnych węglowodorów, dwutlenku węgla, kwasów organicznych, związków, tłuszczowych, ketonów itp.

Źródła:
http://www.knbm.amw.gdynia.pl/
„Zwalczanie zagrożeń i zanieczyszczeń środowiska na polskich obszarach morskich” Maciej Tarkowski Wydział Oceanografii i Geografii, Uniwersytet Gdański
https://en.wikipedia.org/wiki/Deepwater_Horizon_oil_spill
https://ppg.ibngr.pl/pomorski przeglad gospodarczy/miedzynarodowy handel morski
https://www.portalmorski.pl/zegluga/46036 japonski masowiec na mauritiusie rozpadl sie lekcja takze dla nas
Zeszyty Naukowe AMW
https://serwisy.gazetaprawna.pl/
http://www.satbaltyk.pl/
ZESZYTY NAUKOWE NR 5(77) AKADEMII MORSKIEJ W SZCZECINIE, Barbara Kurc , Janusz Chrzanowski, Ewa Abramowska
https://wwf.panda.org/discover/our_focus/oceans_practice/?646271/Mauritius oil spill priorities and recommendations
https://www.bbc.com/news/world africa 53754751
http://biodiv.gdos.gov.pl/law regulations/international conventions/helsinki convention
yadda.icm.edu.pl
https://www.climatechangenews.com/
https://smoglab.pl/10 lat po wycieku ropy w zatoce meksykanskiej naukowcy ostrzegaja przed kolejna tragedia/
https://pl.qaz.wiki/wiki/Deepwater_Horizon_oil_spill
www.pixacom.com
Notatki własne

Powiązane artykuły